Bağımsız Değerlendirme

Dilekçe Formatımızın Akademik Denetimi

LegAI'ın ürettiği dilekçeleri, alanın yetkin bir kaynağı olan Bir Dilekçenin Anatomisi (Av. M. Ufuk Tekin) eserindeki biçimden anatomiye, üsluptan noktalamaya uzanan yaklaşık 170 kural karşısında değerlendirdik. Sonuç, kapsamlı bir uyumdur; farklı tercih ettiğimiz az sayıdaki noktada ise gerekçemiz usule dayanmaktadır.

Kitabın kapsadığı alanlar ve uyumumuz

Biçim ve tipografi

A4 kâğıt ve standart sayfa düzeni

Dilekçelerimizi, kitabın esas aldığı A4 boyutunda üretiyoruz; kenar boşlukları ve sayfa yerleşimi her belgede aynı, öngörülebilir düzendedir.

Times New Roman, 12 punto gövde

Kitabın okunaklılık için önerdiği serif yazı karakterini kullanıyoruz; gövde metnimiz Times New Roman, 12 puntodur.

Başlık metinden daha büyük

Makamın adını, kitabın istediği gibi gövdeden büyük (14 punto), kalın ve ortalanmış olarak, dilekçenin baskın başlığı biçiminde diziyoruz.

İki yana yaslı (blok) gövde

Açıklamalar gövdesini, kitabın önerdiği gibi iki yana yaslı hizalıyoruz; sağ kenar düzgün bir blok oluşturur.

Dikey boşluklar ve okunurluk

Satır, paragraf ve başlık-metin aralıklarını tutarlı tutarak metnin dikey ritmini ve okunurluğunu koruyoruz.

Yan başlıklar hizalı ve vurgulu

DOSYA NO, TARAFLAR, KONU, AÇIKLAMALAR gibi yan başlıkları iki nokta üst üste hizasında, kalın olarak diziyoruz; göz başlıkları bir bakışta tarar.

DOSYA NO : 2024/123 Esas

Kurum adı eklerinde doğru yazım

Makam adına gelen yönelme ekini, kitabın esas aldığı TDK kuralına uygun biçimde kesmesiz yazıyoruz; kurum/kuruluş adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

ANKARA 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE

Dilekçenin anatomisi

Yaltaklanan hitaptan kaçınıyoruz

Kitap, makam başlığında saygı ibarelerini fazlalık sayar. Başlığımız mahkemenin adından ibarettir; ne “Sayın” ekliyor ne de sonuna nokta koyuyoruz.

ANKARA 3. ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE — “SAYIN … HÂKİMLİĞİNE” değil.

Makamın adı görev ve yetkiyi taşır

Başlığı, davanın görüleceği mahkemeyi (dolayısıyla görev ve yetki tercihini) tek satırda kodlayacak biçimde kuruyoruz; yeni davalarda ve istinaf/temyizde doğru hitap kalıbını veriyoruz.

Tarafları doğru sıfat ve sırada veriyoruz

Davacı/davalı, şikâyet eden/edilen gibi sıfatları yargı koluna göre doğru atıyoruz; vekili, temsil ettiği tarafın hemen altında ayrı blokta gösteriyoruz.

Ceza dilekçesinde müdafi/vekil ayrımı

Sanığın avukatını “müdafi”, müştekinin avukatını “vekil” olarak etiketliyoruz; ceza ve hukuk yargısının terimlerini birbirine karıştırmıyoruz.

Kimlik ve adres bilgisi yöntemine uygun

Gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası ve adresi ilgili usul kuralları uyarınca gösteriyoruz; idare gibi kamu taraflarında kimlik numarası istemiyoruz.

Vakıaları numaralandırarak anlatıyoruz

Açıklamalar bölümünde olayları, kitabın istediği gibi sıra numarası vererek, kronolojik ve izlenebilir biçimde serimliyoruz.

Vakıa – delil – hukuki sonuç zinciri

Her olguyu, dayandığı delil ve bağlandığı hukuki sonuçla birlikte kuruyoruz; anlatımı, kitabın esas aldığı bu zinciri baştan sona koruyacak biçimde örüyoruz.

Delili ispatladığı vakıaya bağlıyoruz

Delili, soyut bir liste olarak değil, ispatladığı olgunun hemen yanında gösteriyoruz; böylece her iddia kendi dayanağıyla birlikte okunur.

“… ödeme yapılmıştır (Ek-3: dekont).”

Hukuki dayanaklar ayrı ve düzenli

Dayanak mevzuatı kendi yan başlığı altında derli toplu sıralıyoruz; açıklamalar içine dağıtmıyoruz.

Sonuç ve istem, hükme aktarılabilir

Talepleri ayrı ayrı, numaralı ve kararın hüküm fıkrasına doğrudan geçirilebilecek berraklıkta sıralıyoruz; kapanış kalıbını eksiksiz kuruyoruz.

Doğru kapanış fiilini kullanıyoruz

Dilekçelerimizi “talep ederim” ile kapatıyoruz; “arz ederim” yahut “dilerim” gibi zayıf ya da hatalı kalıpları tercih etmiyoruz.

“… karar verilmesini saygılarımla talep ederim.”

İmza ve ek listesi yerli yerinde

İmza bloğunu sıfat ve adla sağda; ekleri ise sona, düzenli bir liste hâlinde yerleştiriyoruz.

Üslup, dil ve içtihat

Vekil ile müvekkili karıştırmıyoruz

Avukatı değil müvekkili öne çıkarıyoruz. Metinde özne daima “müvekkil”dir; “müvekkilimiz” gibi vekili işin içine katan kullanımı benimsemiyoruz.

“Müvekkil, sözleşmeyi süresinde feshetmiştir.”

Sertliği olguya bağlıyor, hakarete dönüştürmüyoruz

Üslubumuz gerektiğinde sert olabilir; ancak sertliği daima dosyadaki olguya dayandırıyoruz, karşı tarafı küçümseyen ya da hakaret içeren ifadeye kaçmıyoruz.

İçtihadı birebir ve tırnak içinde aktarıyoruz

Emsal karar metnini asla başka sözcüklerle özetlemiyoruz. Alıntıyı kararın lafzıyla, tırnak içinde ve mahkeme/daire künyesiyle veriyoruz; uydurma alıntıya yer vermiyoruz.

Yargıtay 11. HD, 2023/1234 E., 2024/5678 K.: “…”

Atıf, alıntı ve kaynak disiplini

Atıf ve alıntıları, kitabın işaret ettiği biçimde, kaynağı belli ve ayırt edilebilir olarak veriyoruz; metnin içine eritip belirsizleştirmiyoruz.

Noktalama ve yazım kurallarına uyuyoruz

Nokta, virgül, tırnak ve benzeri işaretler ile büyük harf, sayı ve kısaltma yazımını kitabın ek bilgiler bölümündeki kurallara uygun tutuyoruz.

Anlatım bozukluğundan kaçınıyoruz

Cümlelerimizi sade, akıcı ve tek anlamlı kuruyoruz; kitabın uyardığı anlamsal ve yapısal anlatım bozukluklarına düşmüyoruz.

Usule dayalı bilinçli tercihlerimiz

Başlıkta NÖBETÇİ ibaresi ve daire hitabı

Kitap, UYAP düzeninde NÖBETÇİ ibaresini gereksiz sayar ve heyet mahkemelerinde BAŞKANLIĞINA hitabını önerir. Biz uygulamada yerleşik biçimleri koruyoruz: yeni davalarda NÖBETÇİ’yi, istinaf/temyizde ilgili daireye hitabı kullanıyoruz; tevzi ve büro pratiği bu kalıpları beklemektedir.

KONU bölümünün uzunluğu girdiye bağlıdır

Kitap, KONU’nun kısa ve tek bakışta anlaşılır olmasını önerir. Biz KONU’yu katı tek bir biçime indirgemiyoruz; kimi avukat kısa, kimi uzun KONU’yu tercih eder. Bu nedenle uzunluğu kullanıcının girdisine bırakıyoruz.

Yan başlıklarda altı çizili etiket

Kitap, etiketlerin yalnızca kalın yazılmasını önerir. Biz iki nokta öncesi etiketleri kalın ve altı çizili veriyoruz; bu, UYAP dilekçelerinde yerleşmiş ve pek çok avukatın tercih ettiği görünümdür.

Açıklamalarda numaralandırma esnekliği

Kitap, numaranın her vakıaya bir kez verilmesini önerir. Biz numaralandırmayı tek bir kalıba bağlamıyoruz; numaralandırma metnin kurgusuna göre uyarlanır. Önemli olan, eserin de aradığı izlenebilirliğin korunmasıdır.

Değerlendirme Makalesi

LegAI Platformunun Ürettiği Dilekçelerin "Bir Dilekçenin Anatomisi" Ölçütleriyle Değerlendirilmesi

Haziran 2026

1. Giriş

Bu çalışma, yapay zeka temelli LegAI (Legaitr) platformunun ürettiği dilekçeleri, Av. M. Ufuk Tekin'in Bir Dilekçenin Anatomisi (7. Tıpkıbaskı, Ocak 2023, 375 sayfa) adlı eserinde ortaya konan kurallar karşısında değerlendirmektedir. Eser, dilekçe yazımını biçime ve içeriğe dair ögeler ekseninde dizgeli biçimde ele alan, uygulamada başvuru kaynağı kabul edilen kuralcı bir metindir; bu nedenle platform çıktısının biçim-içerik uyumunu ölçmek için elverişli bir ölçüt kümesi sunar.

İnceleme, platform çıktısının eserin ölçütlerine ne ölçüde uyduğunu, uymadığı noktaları ve bu noktalardaki ayrışmanın uygulamadaki zeminini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Değerlendirme, dilekçenin biçim ve üslup uyumuyla sınırlı olup hukukî muhakemenin yerindeliğini kapsamamaktadır.

2. Yöntem

Değerlendirme metodolojisi üç aşamalı bir mimari üzerine kurulmuştur. İlk aşamada, eserin 375 sayfalık tam metni taranarak, denetlenebilir ve somut yaklaşık 170 kural altı boyut altında damıtılmıştır: (i) makamın adı, (ii) taraflar, (iii) konu ve açıklamalar gövdesi, (iv) sonuç-istem, deliller, hukukî dayanak ve imza bloğu, (v) üslup ve dil, (vi) biçim ve tipografi. Bu altı boyut, izleyen bölümde üç ana eksende toplanmıştır: biçim ve tipografi, dilekçenin anatomisi, üslup-dil-içtihat.

İkinci aşamada, çözümleme için bir örneklem oluşturulmuştur. Örneklem, platforma gerçekçi dava senaryoları ve olgu özetleri girilerek, platformun olağan kullanımındaki gibi ürettirilen 80 dilekçeden meydana gelmektedir. Senaryolar bilerek çeşitlendirilmiş; örneklem farklı yargı kollarını (hukuk, ceza, idare, icra) ve farklı dilekçe türlerini (dava, cevap, beyan, itiraz, istinaf, temyiz vb.) kapsayacak, ayrıca kısa-uzun ve basit-karmaşık girdileri içerecek biçimde dağıtılmıştır. Örneklem, en iyi çıktıları seçmek yerine, sıradan kullanımda karşılaşılacak çıktıları yansıtacak biçimde toplanmıştır. Üçüncü aşamada bu örneklem, damıtılan kural kümesine karşı madde madde puanlanmıştır. Rapor edilen sayılar örneklemin tamamı üzerinde elde edilmiş olup, yüzdeler ilgili satırda belirtilen örneklem büyüklüğüne göredir.

3. Bulgular: Platformun Otoriter Kaynakla Uyumu

İncelemenin ortaya koyduğu genel tablo, platformun eserin üç ana eksenini de yüksek tutarlılıkla karşıladığıdır. Uyum, dilekçenin görünür iskeletini kuran biçim ve tipografi düzeyinden, belgenin hukukî omurgasını oluşturan anatomik bölümlere ve nihayet avukatın ile hâkimin fiilen okuduğu üslup-dil-içtihat katmanına kadar üç boyutta da gözlenmektedir. En yüksek tutarlılık, yargısal yazımın en zor ve en belirleyici alanı olan üslup, söyleyiş düzeyi ve içtihat disiplininde elde edilmiş olmakla birlikte, aşağıdaki alt bölümlerde görüleceği üzere biçim ve anatomi eksenleri de eserin koyduğu ölçütlere istikrarlı biçimde uymaktadır. Bulgular, özetin üç grubuna birebir karşılık gelecek şekilde aşağıda üç başlık altında serimlenmiştir.

3.1. Biçim ve Tipografi

Eser, dilekçenin okunaklılığını tesadüfe bırakmaz; kâğıt boyutundan punto seçimine, hizalamadan yan başlıkların dizilişine kadar biçimsel ögeleri ayrı bir bölümde sistematik biçimde düzenler. Platform, bu biçimsel iskeleti her belgede aynı, öngörülebilir kalıpla yeniden üretmektedir.

  • A4 kâğıt ve standart sayfa düzeni. Eser, dilekçenin A4 boyutunda (210 x 297 mm) hazırlanmasını ve eklerin de mümkünse aynı boyutta tutulmasını esas alır. Platform çıktısında kâğıt boyutu, kenar boşlukları ve genel sayfa yerleşimi incelenen 80 dilekçenin tamamında aynı standart düzende üretilmekte, belgeden belgeye değişen serbest bir yerleşime rastlanmamaktadır.
  • Times New Roman ve 12 punto gövde. Eser, ekranda değil kâğıt üzerinde okunan uzun metinler için tırnaklı (serif) bir yazı karakterini, somut olarak Times New Roman'ı önerir ve gövde metni için 9-12 punto aralığında, pratikte 12 puntoyu uygun bulur. Platform, gövde metnini istisnasız Times New Roman ve 12 punto ile dizmekte, eserin okunaklılık gerekçesini birebir karşılamaktadır.
  • Başlık metinden daha büyük. Eser, tipografide 14 punto ve üstünü başlık ölçüsü kabul eder ve makamın adının gövdeden ayrışan bir başlık olarak yazılmasını ister. Platformda makamın adı, incelenen örneklemin tamamında gövdeden büyük (14 punto), kalın ve ortalanmış olarak, dilekçenin baskın başlığı biçiminde gösterilmektedir.
  • İki yana yaslı (blok) gövde. A4 kâğıdın 21 cm'lik satır genişliğinde okumayı kolaylaştırmak için eser, gövdenin düzgün bir blok oluşturacak biçimde hizalanmasını esas alır. Platform, açıklamalar gövdesini her dilekçede iki yana yaslı (blok) hizalama ile üretmekte, sağ kenarı düzgün bir blok hâlinde kapatmaktadır.
  • Dikey boşluklar ve okunurluk. Eser, satır aralığını puntoyla ilişkilendirerek metnin dikey ritmini okunurluğun bir bileşeni sayar. Platform, satır, paragraf ve başlık-metin aralıklarını istikrarlı biçimde koruyarak metnin dikey ritmini ve okunurluğunu tüm örneklemde tutarlı tutmaktadır.
  • Yan başlıklar hizalı ve vurgulu. Eser, DOSYA NO, TARAFLAR, KONU, AÇIKLAMALAR gibi yan başlıkların iki nokta üst üste hizasında ve vurgulu dizilmesini öngörür. Platform çıktısında bu yan başlıklar istisnasız kalın olarak ve hizalı biçimde dizilmekte; göz, başlıkları bir bakışta tarayabilmektedir (örneğin: DOSYA NO : 2024/123 Esas).

3.2. Dilekçenin Anatomisi

Eserin omurgasını, dilekçenin makamın adından imza ve eklere uzanan bölümlerinin her birinin işlevini ve doğru kurgusunu tanımlayan anatomik çözümleme oluşturur. Platform, bu bölümlerin tamamını yöntemine uygun biçimde kurmaktadır.

  • Makamın adı ve yaltaklanan hitabın yokluğu. Eser, makam başlığını mahkemenin adından ibaret görür; saygı ibaresini fazlalık sayar. Eserin reddettiği "SAYIN" ibaresi, 80 dilekçenin hiçbirinde (0/80) makam başlığında yer almamakta; başlık hiçbir örnekte sonlandırıcı noktalama ile bitmemektedir (0/80). Makam adına gelen yönelme eki de, eserin esas aldığı TDK kuralına uygun olarak kesmesiz yazılmaktadır (MAHKEMESİNE); kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz. Üstelik bu başlık yalın bir hitaptan ibaret değildir; davanın görüleceği mahkemeyi, dolayısıyla görev ve yetki tercihini tek satırda kodlar. Platform, ilk derece, istinaf ve temyiz mercilerinde başlık kalıbını tutarlı biçimde kurmaktadır (başlıktaki NÖBETÇİ ibaresi ve daireye hitap gibi, eserden ayrışan noktalar §4.1'de ele alınmaktadır).
  • Taraflar doğru sıfat ve sırada. Eser, davacı/davalı, şikâyet eden/edilen gibi sıfatların yargı koluna göre doğru atanmasını ve vekilin, temsil ettiği tarafın hemen altında ayrı bir blokta gösterilmesini esas alır. Platform, tarafları incelenen 80 dilekçenin tamamında doğru sıfat ve sırayla dizmekte, vekili temsil ettiği tarafın altında ayrı blokta göstermektedir.
  • Ceza dilekçesinde müdafi/vekil ayrımı. Eser, vekilin kanundan doğan rolünü temel alır ve ceza yargısının terimlerini hukuk yargısınınkilerle karıştırmamayı gerektirir: sanığın avukatı "müdafi", müştekinin avukatı "vekil"dir. Platform bu ayrımı, örneklemdeki ceza dilekçelerinin tamamında gözetmekte, ceza ve hukuk yargısının terimlerini birbirine karıştırmamaktadır.
  • Kimlik ve adres bilgisi yöntemine uygun. Eser, gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası ve adresin ilgili usul kuralları uyarınca gösterilmesini öngörür. Platform, gerçek kişilerde T.C. kimlik numarası ve adresi yöntemine uygun biçimde göstermekte, idare gibi kamu taraflarında kimlik numarası istemeyerek bu ayrımı tutarlı biçimde korumaktadır.
  • Vakıalar numaralandırılarak anlatılır. Eser, açıklamalar bölümünde olayların sıra numarası verilerek, izlenebilir biçimde serimlenmesini ister. Platform, vakıaları istisnasız numaralandırarak, kronolojik ve izlenebilir bir düzende sunmaktadır.
  • Vakıa – delil – hukukî sonuç zinciri. Eser, avukatın işini "hayatın içinden bir vakıayı hukukî bağlama oturtmak ve bu sonuçtan müvekkil lehine hak talep etmek" olarak tanımlar; her olgu dayandığı delille ve bağlandığı hukukî sonuçla birlikte kurulmalıdır. Platform, anlatımı baştan sona bu zinciri koruyacak biçimde kurmakta; örneklemin tamamında vakıa, delil ve hukukî sonuç birbirine bağlı olarak ilerlemektedir.
  • Deliller ispatladığı vakıaya bağlanır. Eser, delillerin soyut bir liste olarak değil, ispatladıkları vakıanın yanında gösterilmesini esas alır. İncelenen dilekçelerin 79/80'inde delil, ispatladığı olgunun hemen yanında, satır içinde gösterilmektedir (örneğin: "… ödeme yapılmıştır (Ek-3: dekont)."); böylece her iddia kendi dayanağıyla birlikte okunmaktadır.
  • Hukukî dayanaklar ayrı ve düzenli. Eser, hukukî dayanakları açıklamalar gövdesinden ayrı, kendi yan başlığı altında düzenler. Platform, dayanak mevzuatı her dilekçede kendi yan başlığı altında derli toplu sıralamakta, açıklamalar içine dağıtmamaktadır.
  • Sonuç ve istem, hükme aktarılabilir. Eser, sonuç-istem kısmını dilekçenin kararın hüküm fıkrasına dönüşecek bölümü sayar. Platform, talepleri istisnasız ayrı ayrı, numaralı ve hüküm fıkrasına doğrudan geçirilebilecek berraklıkta sıralamakta, kapanış kalıbını eksiksiz kurmaktadır.
  • Doğru kapanış fiilinin kullanılması. Eser, sonuç kısmının "talep ederim" fiiliyle kapanmasını esas alır; "dilerim" veya yalın "arz ederim" zayıf kabul edilir. Örneklemin tamamında (80/80) doğru fiil kullanılmakta, kapanış "… karar verilmesini saygılarımla talep ederim." kalıbıyla kurulmaktadır.
  • İmza ve ek listesi yerli yerinde. Eser, imza bloğunun sıfat ve adla sağda, eklerin ise sona düzenli bir liste hâlinde yerleştirilmesini öngörür. Platform, imza bloğunu ve ek listesini her dilekçede yöntemine uygun konumda üretmektedir.

3.3. Üslup, Dil ve İçtihat

En yüksek tutarlılığın gözlendiği boyut, dilekçenin avukatın ve hâkimin fiilen okuduğu kısmını, yani üslup, söyleyiş düzeyi ve içerik disiplinini oluşturan boyuttur (26 kural). Çıktı bu alanda eserin ölçütlerine büyük ölçüde uymaktadır.

  • Müvekkil disiplini: vekil ile müvekkil karıştırılmaz. Eser, vekilin yaptığı işin esasen müvekkilin işi olduğunu hatırlatarak avukatın kendisini değil müvekkilini öne çıkarmasını ister; "müvekkilimiz" gibi vekili işin içine katan kullanımları reddeder. Platformda özne daima "müvekkil"dir: örneklemde 595 kez "müvekkil" kullanılmış, buna karşılık "müvekkilimiz" kullanımına hiç (0) rastlanmamıştır.
  • Sertlik olgulara bağlanır, hakarete dönüşmez. Eser, üslubun gerektiğinde sert olabileceğini, ancak sertliğin daima dosyadaki olguya dayandırılması ve karşı tarafı küçümseyen ya da hakaret içeren ifadeye kaçılmaması gerektiğini vurgular; meslektaşı hedef gösteren söylemleri de reddeder. Platform çıktısında sertlik tonu olgulara bağlanmış, gereksiz veya hakaret içeren ifade 80/80 dilekçede görülmemiştir.
  • İçtihat birebir ve tırnak içinde aktarılır. Eser, emsal karar metninin asla başka sözcüklerle özetlenmemesini, alıntının kararın lafzıyla, tırnak içinde ve künyesiyle verilmesini esas alır. Bu kurala örneklemde eksiksiz uyulmuştur: 228/228 alıntı tırnak işareti taşımaktadır ve uydurma alıntıya rastlanmamıştır. Bu yüksek tutarlılığın, otomatik üretimin biçimsel kurallarda sağladığı mekanik istikrarın bir sonucu olduğu; alıntıların biçimine değil isabetine ilişkin bir değerlendirmeyi kapsamadığı belirtilmelidir.
  • Atıf, alıntı ve kaynak disiplini. Eser, atıf ve alıntıların kaynağı belli ve ayırt edilebilir biçimde verilmesini, metnin içine eritilip belirsizleştirilmemesini ister ve bunu hukukî dinlenilme hakkıyla ilişkilendirir. Platform, atıf ve alıntıları istisnasız kaynağı belli, ayırt edilebilir biçimde sunmaktadır.
  • Noktalama ve yazım kurallarına uyum. Eser, ayrı bir bölümde noktalama ve yazım kurallarını ele alır; cümleleri doğru kurmamayı, kelimeleri yanlış seçmeyi ve noktalama işaretlerini hatalı kullanmayı dilekçenin başlıca kusurlarından sayar. Platform, nokta, virgül, tırnak gibi işaretler ile büyük harf, sayı ve kısaltma yazımını eserin ek bilgiler bölümündeki kurallara uygun tutmakta; örneklemde bu kurallardan sapan bir kullanıma rastlanmamaktadır.
  • Anlatım bozukluğundan kaçınılır. Eser, yanlış cümle yapısı, gereksiz uzunluk ve kelime tekrarı gibi anlatım bozukluklarını okunaklılığın önündeki başlıca engel sayar. Platform, cümleleri sade, akıcı ve tek anlamlı kurmakta; eserin uyardığı anlamsal ve yapısal anlatım bozukluklarına hiçbir örnekte (0/80) rastlanmamıştır.

Bu tablo, çıktının yargısal yazımın biçim ve üslup boyutlarında eserin ölçütlerine geniş ölçüde uyduğunu göstermektedir. Buradaki tutarlılığın, otomatik üretimin biçimsel kurallarda elle yazılan metinlere göre daha yüksek bir istikrar sağlamasından kaynaklandığı not edilmelidir; bu değerlendirme dilekçenin biçim ve üslup uyumuna ilişkindir, hukukî muhakemenin yerindeliğine değil.

4. Eserin Önerisine Uyulmayan Noktalar

Platform çıktısı, az sayıda noktada eserin önerisine uymamaktadır. Bu noktalar aşağıda tek tek ve açıkça gösterilmektedir. İncelemede dikkat çeken bir gözlem, bu uyumsuzlukların dağınık olmayıp ortak bir örüntü göstermesidir: her birinde eserin önerisi dil bilgisi ya da kuram düzeyinde tutarlı olmakla birlikte, çıktının kullandığı biçim yargı uygulamasında yerleşik ve baskın olan biçimdir. Söz konusu örüntü, bu çalışmada "usul" başlığı altında, yani yerleşik yargı pratiğinin biçimsel tercihleri anlamında anılmaktadır. Bu gözlem her madde için ayrıca tekrarlanmamış; doğrudan uyulmayan kural ile çıktının kullandığı biçim ortaya konmuştur.

4.1. Başlıkta NÖBETÇİ İbaresi ve Daireye Hitap

Eser, başlık konusunda iki şeyi önerir: UYAP ve ön büro düzeninde tevzi otomatikleştiği için "NÖBETÇİ" ibaresinin atılmasını; ayrıca heyet hâlinde çalışan mahkemelerde (idare, vergi, Danıştay, asliye ticaret, bölge adliye, Yargıtay) hitabın "BAŞKANLIĞINA" yöneltilmesini.

Çıktı bu iki öneriye de uymaz. Yeni davalarda başlığa "NÖBETÇİ" ibaresi eklenir; istinaf ve temyizde başkanlık yerine ilgili daireye hitap eden kalıp kullanılır. Sebep, tevzi ve büro pratiğinin hâlâ bu kalıpları tanıması ve beklemesidir; UYAP ekranlarında ve gündelik yazışmada yerleşmiş biçim budur.

4.2. Geleneksel Terim Tercihi: "İzale-i Şuyu" / "Ortaklığın Giderilmesi"

Aynı durum terminolojide de görülür. Sadeleştirmeci bir yaklaşım, Osmanlıca terkip "izale-i şuyu" yerine güncel "ortaklığın giderilmesi" terimini esas alır. Çıktı bu birleştirmeyi yapmaz; her iki terimi de kullanır. Sebep, bu iki terimin uygulamada hâlâ eşdeğer biçimde, birbirinin yerine yaşamasıdır; pek çok hâkim, kalem ve meslektaş geleneksel terimi tanır, kimi yerel pratikte onu bekler.

4.3. KONU Bölümünün Uzunluğu

Eser, KONU bölümünün kısa ve tek bakışta anlaşılır olmasını, içeriğin özeti değil başlığı gibi yazılmasını önerir.

Çıktı KONU'yu tek bir uzunluğa sabitlemez: kısa girdide kısa, ayrıntılı girdide daha açık bir KONU üretir. Sebep, uygulamada KONU uzunluğunun tek bir doğru biçime indirgenmemesidir; kimi avukat tek satırlık bir başlığı, kimi birkaç cümleyi tercih eder ve her iki kullanım da meşrudur. Eserin "kısa ve anlaşılır" ideali varsayılan olarak korunur, ancak bu tercih farkına da yer bırakılır.

4.4. Yan Başlıklarda Altı Çizili Etiket

Eser, yan başlık etiketlerinin (DOSYA NO, TARAFLAR, AÇIKLAMALAR gibi) yalnızca kalın yazılmasını, altının çizilmemesini önerir. Çıktı bu öneriye uymaz; etiketleri kalın ve altı çizili verir. Sebep, bu görünümün UYAP dilekçelerinde yerleşmiş ve pek çok avukatın tanıyıp tercih ettiği biçim olmasıdır.

4.5. Açıklamalarda Numaralandırma Esnekliği

Eser, açıklamalar bölümünde sıra numarasının her bir vakıaya bir kez verilmesini, bir vakıanın gerektiğinde birden çok paragrafa yayılabileceğini öngörür. Çıktı bu kuralı katı biçimde uygulamaz; numaralandırma vakıa değil paragraf düzeyinde de yapılabilmektedir. Bu, eserin önerdiği "vakıa başına tek numara" disiplininden bir sapmadır; ancak eserin asıl amacı olan izlenebilirlik, bu kullanımda da büyük ölçüde korunmaktadır. Diğer maddelerden farklı olarak bu nokta, salt yerleşik gelenekle değil, otomatik üretimin getirdiği bir esneklikle de ilgilidir.

5. Sonuç

Yapılan inceleme sonucunda, LegAI platformunun ürettiği dilekçelerin, Bir Dilekçenin Anatomisi eserinin koyduğu yaklaşık 170 kural karşısında yüksek oranda uyumlu olduğu görülmüştür. Uyum, eserin üç ana ekseninde de gözlenmektedir: dilekçenin görünür iskeletini kuran biçim ve tipografi düzeyinde, belgenin anatomik bölümlerinin yöntemine uygun kurgusunda ve hukukî yazımın en belirleyici boyutu olan üslup, dil ve içtihat disiplininde. Bu son boyutta yaltaklanan hitabın elenmesi (0/80), kapanış fiilinin doğruluğu (80/80), müvekkil/vekil ayrımı (595'e 0) ve içtihat alıntılama disiplini (228/228) gibi kalemlerde sapma görülmemiştir.

Bu yüksek tutarlılığın kaynağı ile sınırı birlikte değerlendirilmelidir. Otomatik üretim, biçimsel ve üsluba dair kuralları metinden metne elle yazılan dilekçelerden daha istikrarlı uygulamaktadır; ulaşılan tutarlılık bu özelliğin doğal sonucudur. Buna karşılık inceleme, dilekçenin biçim ve üslup uyumuyla sınırlıdır; somut olaya ilişkin hukukî muhakemenin, vakıa seçiminin ve hukukî nitelendirmenin yerindeliği bu çalışmanın kapsamı dışındadır ve ayrı bir incelemeyi gerektirir.

Platform çıktısının eserden ayrıştığı sınırlı sayıdaki nokta ise belirli bir örüntü göstermektedir. Başlık kalıpları, geleneksel terminoloji, KONU'nun uzunluğu, etiket biçimi ve numaralandırma örneklerinde görüldüğü üzere, ayrışmanın görüldüğü her yerde eserin önerisi kendi içinde tutarlı olmakla birlikte, çıktı uygulamada yerleşik ve baskın olan biçimi izlemektedir. Bu, usulün ve yerleşik geleneğin, tek bir kaynağın önerdiği daha "saf" biçimden önce geldiği yönünde okunabilecek bir örüntüdür; ayrışma bir bilgi eksikliğine değil, yargı pratiğinin çok aktörlü ve yerleşik yapısına işaret etmektedir.

Sonuç olarak değerlendirme şu önermede toplanabilir: platform çıktısı, eserin biçim ve üsluba dair ölçütlerine büyük ölçüde uymakta; uymadığı sınırlı noktalarda ise tercih, yargı pratiğinde yerleşik biçimlerle açıklanabilir niteliktedir. Bu uyum, çıktının biçimsel olgunluğuna işaret etmekle birlikte, hukukî içeriğin niteliği konusunda tek başına bir yargıya temel oluşturmaz.

Bize Yazın